BumaStemra zet AI-thema centraal tijdens ESNS 2026 

Tijdens Eurosonic Noorderslag 2026 stond AI hoog op de agenda. Het onderwerp houdt de muziekindustrie, muziekmakers én muziekgebruikers volop bezig. BumaStemra organiseerde vijf panels waarin we vanuit verschillende perspectieven aandacht gaven aan de impact van AI op muziek. De zalen zaten vol, de discussies waren scherp, en één ding werd kristalhelder: samenwerking en kennisdeling zijn cruciaal om de belangen van muziekmakers te kunnen blijven waarborgen. 

Drie pijlers: transparantie, compensatie en consent 

Drie grote onderwerpen kwamen in alle gesprekken terug: transparantie, compensatie en consent. Want hoewel AI-bedrijven hun systemen trainen op miljoenen muziekwerken, ontbreekt het muziekmakers nog altijd aan heldere waarborgen. Sherlo Esajas (BumaStemra) verwoordde het tijdens het panel over Europese auteursrechtwetgeving zo: “Platforms en makers zijn onderdeel van hetzelfde muziekecosysteem, maar dat ecosysteem kan alleen floreren als makers transparantie, controle en een eerlijk deel van de waarde krijgen.“ 

Die waarde staat onder druk. Europarlementariër Hannes Heide was daar glashelder over: “Er wordt nu al waarde weggehaald bij makers. Niets doen is geen optie. Europa moet innovatie, makers en consumenten beschermen, en vertrouwen hebben in de eigen waarden bij het vormgeven van wetgeving.” 

Concrete stappen: van attribution tot AI-labels 

BumaStemra blijft niet bij woorden. Michiel Laan geeft aan dat BumaStemra werkt aan een licentie voor AI-platforms voor de training op het BumaStemra repertoire waarbij we afrekenen over de waarde van het gebruikte materiaal; die zit niet alleen in de mogelijkheid om te trainen, maar vooral ook in de waarde van de muziek die daarmee vervolgens met hulp van AI wordt gemaakt. De uitdaging is om het verband tussen die input en output te kunnen vaststellen. BumaStemra gaat dat testen in een proef met diverse tech partners. Met deze techniek wordt de input in het AI-model (het trainingsmateriaal) gelinked aan de output en kan dus de waarde van het BumaStemra repertoire voor het trainen van het AI-model worden vastgesteld. Verder geeft Michiel aan dat geprompte AI-muziek naar de mening van BumaStemra niet mag meedelen in de royalty pool van Online Muziekaanbieders. Het geld (de royalties) moet naar menselijke creativiteit gaan.  

Ook op streamingplatforms gebeurt er veel. Maria Garrido (CMO Deezer) deelde opvallende cijfers: dagelijks worden er 50.000 AI-tracks op Deezer geüpload – ongeveer een derde van het totaal. Maar deze tracks krijgen slechts 0,5% van de streams, waarvan 70% fraude blijkt te zijn. “AI die luistert naar AI,” aldus Garrido. Deezer labelt AI-tracks met eigen detectietechnologie en haalt ze van editorial playlists. Het onderzoek van Deezer en Ipsos laat bovendien zien dat luisteraars niet zitten te wachten op AI-muziek. Ze verkiezen nog steeds muziek van échte artiesten boven AI gegenereerde muziek. En ze willen kunnen zien wat AI is en wat niet. 

Michiel Laan (BumaStemra) benadrukte verder dat AI-muziek volgens hem niet zou moeten meedelen in de royalty pool van streamingdiensten: “Het geld moet naar menselijke creativiteit gaan.“ 

Wie draagt verantwoordelijkheid? 

Labeling van AI-content is een gedeelde verantwoordelijkheid, stelde Maria Garrido. Niet alleen platforms, maar ook distributeurs moeten hun rol pakken. Journalist Liz Pelly ging nog een stap verder: labeling zou wettelijk verplicht moeten worden, zodat luisteraars een bewuste keuze kunnen maken. Ook riep ze artiesten en auteurs op zich duidelijker uit te spreken over de impact van AI op menselijke creativiteit. 

Helienne Lindvall (ECSA) en Liz Pelly maakten zich tijdens het streamingpanel vooral zorgen over deals tussen labels en AI-platforms, waarvan de inhoud niet volledig transparant is. Beiden onderkennen het belang van collectief beheer om voor álle auteurs op te komen – niet alleen de grote namen. 

Technologie als probleem én oplossing 

Kan AI zowel het probleem als de oplossing zijn? Tijdens het panel over deepfakes en copyright-inbreuken werd duidelijk dat detectietechnologie zich snel ontwikkelt. Ashley Burgoyne (UvA) gaf aan dat het in theorie mogelijk is om de output van een AI-model aan de input te linken: “De wiskundige formules bestaan al, maar het is complex.” De Universiteit van Amsterdam werkt aan een open source referentiemodel dat externe partijen kan helpen begrijpen wat er gebeurt in een AI-model, en dat kan worden ingezet om de waarde van trainingsrepertoire aan te tonen. 

Etienne Valk (UvA) hoopt dat de bewijslast wordt omgedraaid: niet rechthebbenden moeten bewijzen dat er onrechtmatig op hun werken is getraind, maar AI-bedrijven moeten bewijzen dat ze dat níet hebben gedaan. Dit vereist aanpassing van wetgeving, en Europa loopt hierin voorop. 

Daan Archer benadrukte dat goede metadata-registratie cruciaal is. Alleen zo kunnen we bijhouden wie wel en niet consent heeft gegeven voor AI-training, zeker wanneer er meerdere rechthebbenden bij één track betrokken zijn. 

Wat staat er op het spel? 

Naast de directe inkomsten voor muziekmakers speelt er meer. In het panel over achtergrondmuziek in retail en horeca kwam aan bod dat AI-gegenereerde muziek menselijke makers dreigt te verdringen uit een van hun meest betrouwbare inkomstenbronnen. Het Music360-project liet zien dat muziek meer is dan achtergrondgeluid: het beïnvloedt personeelsmotivatie, klantervaring en zelfs verkoopresultaten. Wanneer elke winkel en elk café gevuld wordt met dezelfde synthetische soundtrack, verdwijnt niet alleen inkomen, maar ook lokale muzikale identiteit en de kans om nieuw talent te ontdekken. 

Kennisdeling en samenwerking voorop 

BumaStemra staat niet alleen in deze strijd. We werken samen met beleidsmakers, Tech partners, zusterorganisaties en de muziekindustrie. Tijdens de live Q&A met ons juridische team konden de conferentie bezoekers hun vragen stellen over muziekrechten en AI – een laagdrempelige manier om makers en industrie te informeren en te ondersteunen. 

De toekomst? Die zien we voorzichtig optimistisch in. Attribution-technologie zal zich snel ontwikkelen, en menselijke creativiteit blijft essentieel. Zoals Ashley Burgoyne het verwoordde: “Over tien jaar is AI gewoon één van de tools in de toolkit van een artiest.“ 

BumaStemra blijft het gesprek aangaan. We delen kennis, bouwen aan oplossingen en staan voor eerlijke compensatie. Want innovatie en creativiteit moeten hand in hand gaan – met respect voor de makers die muziek tot leven brengen.

Meer lezen over AI en de muziekindustrie? Ga dan naar www.bumastemra.nl/ai